De open teelten bevinden zich midden in een fundamentele verandering. Waar ondernemers jarenlang vooral reageerden op uitdagingen zoals ziekten, droogte, verzilting en strengere milieueisen, verschuift de aandacht steeds meer naar het voorspellen en voorkomen van problemen.
Opvallend genoeg komt die beweging niet alleen vanuit de praktijk, maar juist ook vanuit het onderzoek. Universiteiten en kennisinstellingen investeren momenteel miljoenen euro’s in projecten die allemaal dezelfde richting op wijzen: een landbouwsysteem dat slimmer, weerbaarder en beter afgestemd is op natuurlijke processen.
Dat is geen toevallige ontwikkeling
Complexe opgave
De Nederlandse open teelten staan voor een complexe opgave. Klimaatverandering zorgt voor langere periodes van droogte, extremere neerslag en toenemende druk op bodem en water. Tegelijkertijd neemt de maatschappelijke druk toe om duurzamer te produceren, met minder emissies en minder afhankelijkheid van chemische middelen. Ook het Planbureau voor de Leefomgeving concludeerde onlangs dat de sector alleen toekomstbestendig kan blijven door innovatie te combineren met ecologische principes.
Juist daarom zijn de recente onderzoeksinvesteringen zo interessant.
Rol van technologie verandert
De Universiteit Utrecht ontving een miljoenenbeurs voor onderzoek naar kunstmatige intelligentie binnen duurzame landbouw. Onderzoekers willen AI inzetten om beter te begrijpen hoe planten, micro-organismen en hun omgeving met elkaar samenwerken. Het uiteindelijke doel is niet alleen efficiënter telen, maar vooral het vergroten van de weerbaarheid van gewassen tegen ziekten, droogte en andere vormen van stress.
Daarmee verandert ook de rol van technologie. Waar digitalisering in de landbouw lange tijd vooral draaide om meten en registreren, verschuift de focus naar voorspellen en ondersteunen. Data wordt niet langer alleen verzameld om terug te kijken, maar steeds vaker om vooruit te kijken.
Een vergelijkbare ontwikkeling zien we bij Wageningen University & Research. Daar onderzoeken wetenschappers hoe gewassen beter kunnen reageren op biologicals: natuurlijke producten die plantgezondheid en bodemleven ondersteunen. Interessant daarbij is dat niet iedere plant hetzelfde reageert. Veredeling krijgt daardoor een nieuwe dimensie. Niet alleen opbrengst, uniformiteit of resistenties worden belangrijk, maar ook de mate waarin een gewas kan samenwerken met natuurlijke processen in de bodem.
Trends
Dat raakt aan een bredere trend binnen de open teelten. De bodem wordt steeds minder gezien als productiemiddel en steeds meer als levend systeem. Wie de bodem begrijpt, begrijpt immers een belangrijk deel van de toekomstige landbouw.
Ook klimaatadaptatie krijgt steeds meer aandacht. In Noord-Nederland groeit de zorg over verzilting van landbouwgrond. Het kennisprogramma Zicht op Zilt ontvangt daarom een miljoen euro subsidie om samen met onderzoekers, ondernemers en regionale partijen oplossingen te ontwikkelen voor landbouw onder zoutere omstandigheden.
Tegelijkertijd investeren de Universiteit Hasselt en onderzoeksinstituut VIB in de ontwikkeling van klimaatweerbare gewassen die beter bestand zijn tegen extremere weersomstandigheden. Daarmee wordt gewerkt aan een vraag die voor steeds meer ondernemers relevant wordt: hoe blijf je produceren in een klimaat dat minder voorspelbaar wordt?
Samenhang genetica, bodem, data, waterbeheer en plantgezondheid
Wat deze projecten verbindt, is dat ze niet uitgaan van één oplossing voor één probleem. Ze zoeken juist naar samenhang tussen genetica, bodem, data, waterbeheer en plantgezondheid.
Dat is misschien wel de grootste verandering die momenteel plaatsvindt binnen de open teelten.
De landbouw van morgen wordt waarschijnlijk niet bepaald door één technologische doorbraak of één nieuw middel. De echte vooruitgang ontstaat juist door het slim combineren van kennisgebieden. Door veredeling te koppelen aan bodemleven. Door data te verbinden met praktijkervaring. Door technologie in te zetten om natuurlijke processen beter te benutten.
Aanpassingsvermogen
Voor ondernemers betekent dat ook iets. Toekomstbestendig ondernemen draait steeds minder om maximale productie alleen, en steeds meer om aanpassingsvermogen. Het vermogen om nieuwe kennis te vertalen naar praktische toepassingen op het bedrijf.
Daar ligt ook een belangrijke rol voor onderwijs, kennisdeling en platforms die onderzoek en praktijk dichter bij elkaar brengen. Want innovaties krijgen pas waarde wanneer ze hun weg vinden naar het perceel.
De miljoenen die momenteel in onderzoek naar duurzame landbouw worden geïnvesteerd, zijn daarom meer dan subsidies alleen. Ze laten zien dat er vertrouwen is in de kracht van kennis, samenwerking en innovatie.
Misschien markeren deze projecten wel het begin van een nieuwe fase voor de open teelten. Een fase waarin we minder afhankelijk worden van ingrijpen achteraf en steeds beter leren anticiperen op wat komt.
Niet reageren op de toekomst, maar haar stap voor stap leren voorspellen.